به دليل اهميت مساله شهرنشيني و تأثير آن بر روي سلامت بشر، همه ساله در تاريخ 7 آوريل، مصادف با 18 فروردين، روز جهاني سلامت، از سوي سازمان بهداشت جهاني (WHO) برگزار ميشود. سازمان بهداشت جهاني در سال 1948 نخستين مجمع بهداشت جهاني را برگزار كرد و قرار بر اين شد كه از سال 1950، همه ساله در تاريخ 7 آوريل اين روز را با نام روز جهاني سلامت جشن بگيرند. سازمان بهداشت جهاني، اين روز را به بهانه اهميت دادن به سلامت و موضوع بهداشت و برجسته كردن اولويتها جشن ميگيرند و هر سال را به يك اسم، نامگذاري كرده و به آن مساله اهميت بيشتري ميدهند.
روز جهاني سلامت امسال (2010) به نام شهرنشيني و سلامت نامگذاري شده است. اين نام بخاطر اهميت تأثير شهرنشيني روي سلامت اجتماعي جهاني و فردي انتخاب شده است. در كشور ما هم از 18 تا 24 فروردين ماه هر سال به نام هفته سلامت نامگذاري شده و تلاش بر اين است تا آگاهي مردم درخصوص آن موضوع خاص بالا رفته و راههاي دستيابي به آن هدف مسجل شود. موضوعي هم كه براي هفته سلامت امسال از سوي سازمان بهداشت جهاني انتخاب شده، يكي از مهمترين موضوعات حال حاضر بشر محسوب ميشود. چرا كه با توجه به گسترش روز افزون شهرنشيني، سلامت افراد در داخل شهرها اهميت قابل توجهي را ميطلبد. در پي شعار اين روز، سازمان بهداشت جهاني از همه كشورها دعوت كرده است كه به حركت جهاني هزار شهر، هزار زندگي بپيوندند و در اين حركت ثبتنام كنند. ايران هم يكي از كشورهايي است كه در اين حركت شركت كرده است.
ويژگيهاي يك شهر سالم
شهرها، با دارا بودن جمعيتهاي زياد، مستلزم رعايت اصول و راه كارهايي است كه به بهتر شدن كيفيت زندگي افراد كمك ميكند.
يكي از ويژگيهاي يك شهر سالم كه ميتواند در كنترل و كم تر شدن حجم ترافيك كمك شاياني كند، داشتن وسايل حمل و نقل ريلي روزميني و زيرزميني و نيز استفاده از اتوبوسها و واگنهاي برقي است كه رفت و آمد اتوموبيلها و تردد افراد پياده را در سطح شهر به حداقل ميرساند.
نزديك بودن مراكز تجاري و مسكوني به يكديگر نياز رفت و آمدهاي اضافي را برطرف كرده و باعث كاهش حجم تردد در سطح معابر ميگردد.
وجود ميادين كوچك و بزرگ عمومي براي تجمع افراد جامعه و ايجاد تجمعات دوستانه براي داشتن تقابل بيشتر ميان افراد. در دنياي امروز كه تمام شهرها مملو از اتومبيل است و حتي ديگر جايي براي راه رفتن انسانها وجود ندارد، فراهم كردن مكانهاي عمومي براي دور هم جمع شدن افراد جامعه و گذراندن ساعاتي در كنار يكديگر نقش به سزايي در بالاتر رفتن تقابلات اجتماعي دارد. وجود درخت و باغچه در سطح شهر و حتي روي پشت بامها تأثير زيادي روي بهتر شدن كيفيت هوا و كاهش نياز به تهويه هوا دارد. درختها و باغچهها و باغها در انرژي و پول افراد صرفهجويي كرده و باعث شادابي و سرزنده شدن افراد ميشود. باغچههايي كه روي پشت بام ايجاد ميشوند علاوه بر مزايايي كه ذكر كرديم، نسبت به عايقهاي معموليكه روي پشت بامها استفاده ميشود، عايق بهتري به شمار ميرود.
استفاده از وسايل مختلف حمل و نقل در قرن 21 يكي از شاخصههاي يك شهر سالم به شمار ميرود. نزديك بودن خطوط ارتباطي مختلف به يكديگر علاوه بر اين كه رفت و آمد را براي افراد جامعه تسهيل ميكند، از بروز ترافيك هم جلوگيري كرده و هزينههاي رفت و آمدي را نيز كاهش ميدهد.
ايجاد مزارع كشاورزي در داخل شهرها علاوه بر كاهش مصرف سوخت و حمل و نقل جادهاي، باعث بهبود كيفيت زمين آن منطقه و كاهش هزينههاي حمل مواد زراعي از مناطق خارجي شهرها به داخل ميشود. به طور كلي بهكارگيري راه كارهايي كه به هر نوع بتواند ترافيك شهري، آلودگي هوا و بيماريهاي ناشي از شهرنشيني را كه از بزرگترين معضلات شهري به شمار ميروند، كاهش دهد، ميتوان به عنوان ويژگيهاي يك شهر سالم به حساب آورد.
معضلاتي كه شهرها را تهديد ميكنند
در حال حاضر ترافيك شهري و تراكم اتومبيلها در سطح شهر يكي از مشكلات عمدهاي است كه اغلب شهرهاي بزرگ جهان با آن دست به گريباناند. شهرهاي بزرگ كشور ما هم مانند تهران و اصفهان نيز از اين جمع مستثني نيستند. همين بالا رفتن درصد ترافيك و تراكم اتومبيلها علاوه بر ايجاد شلوغي و تراكم بيمورد در سطح خيابانها عامل اصلي بروز آلودگي هوا به شمار ميرود. به طوري كه ميان گسترده شدن شهرنشيني و افزايش ميزان ترافيك شهري، ارتباط مستقيمي وجود دارد. همين مساله ترافيك هم باعث بروز تصادفات در سطح شهرها ميشود. و هر ساله حدود 500 هزار نفر در حوادث ترافيك جان خود را از دست ميدهند كه دو سوم از اين تصادفات در سطح شهرها اتفاق ميافتد.
آلودگي هوا يكي ديگر از معضلات شهري است كه در كنار انواع آلودگيها از جمله آلودگي صوتي و آلودگي بصري شهرهايبزرگ را دچار مشكل ميكند. يكي از تبعات ايجاد ترافيك در شهرهاي بزرگ، بروز آلودگي هوا و ايجاد مشكلات بهداشتي براي افراد جامعه است مانند بيماريهاي حاد و مزمن تنفسي، كاهش شنوايي، سرطانهاي مختلف ايجاد شده بر اثر مواد شيميايي و سمي ناشي از آلودگي هوا و ساير بيماريها. از انواع آلوده كنندههاي هوا ميتوان به CO2 (دي اكسيد كربن) و گازهايگلخانهاي اشاره كرد كه باعث گرم شدن هواي كره زمين ميشود.
انتشار گازهاي گلخانهاي اثرات جبرانناپذيري روي لايه ازون و آلودگي هوا ميگذارد. آمريكا بزرگترين توليدكننده گازهاي گلخانهاي جهان به شمار ميرود. موتورهاي سوختي منجر به تجمع گازهاي گلخانهاي در اتمسفر شده و باعث تغييرات آب و هوايي ميگردد. آلودگي ناشي از مواد شيميايي توليد شده از اتومبيلها كه از اگزوز ماشينها متصاعد ميشود اثرات جبرانناپذيري روي سلامتي افراد دارد. جايگزيني اتانول به جاي سوختهاي نفت خام، وابستگي كشورها را به توليد نفت كاهش داده است. در اين نوع سوختهاي جديد اتانول را با بنزين جهت كاهش وابستگي به نفت خام تركيب ميكنند.
براي كاهش آلودگي هواي ناشي از سوخت اتومبيل ها، اگر هر فردي 30درصد كمتر از وسيله نقليه خود استفاده كند، آلودگي هوا به نسبت بسيار قابل توجهي كاهش مييابد. با ايجاد وسايل حمل و نقل عمومي در كشورهاي مختلف، تا حدود 30درصد از حجم ترافيكي در 3 تا 5 سال آينده كم ميشود. كاهش استفاده از وسايل نقليه شخصي، جلوگيري از تردد خودروهايتك سرنشين و استفاده از وسايلي مانند دوچرخه كه هم در كاهش ترافيك و هم در كاهش آلودگي هوا نقش مهمي دارد، از جمله راه كارهايي هستند كه بايد در زندگي شهرنشيني امروز براي آسايش بيشتر لحاظ كرد. دولت بايد در شهرها با ساختن پيادهأرو و مسيرهاي ويژه دوچرخه، مردم را تشويق به استفاده از اينگونه وسايل كنند. كه خوشبختانه چند مدتي است شاهد اختصاص مسيرهاي ويژه دوچرخه در سطح شهر تهران هستيم. در برنامه بلند مدت هم ميتوان از وسايل نقليهاي استفاده كرد كه از منابع انرژي استفاده ميكنند كه آلودگي كمتري منتشر ميكنند.
در واقع راه حل بلند مدت آلودگي هوا حذف سوختهاي فسيلي و جايگزيني آن با موتورهاي سوخت دروني است. اين كار در آمريكا، ژاپن و اروپا آغاز شده و اميدواريم روزي شاهد اجراي اين راه كارها در كشورمان هم باشيم. البته دستورالعملهايي كه در سالهاي اخير در كشور ما انجام گرفته شامل زوج و فرد كردن تردد اتومبيلها، سهميهبندي سوخت، طرح جايگزيني ماشينهاي فرسوده بوده است كه متاسفانه تا حد كافي در روند كاهش آلودگيهوا مؤثر نبوده است و اين طرحها نيازمند مديريت قويتري است.
كودكان، آسيبپذيرترين ساكنان شهر
با زياد شدن جمعيت جهان، تعداد كودكان نيز در حال افزايش است و به تبع آن، با افزايش آلودگي هوا، اولين قشري كه در معرض خطر آلودگي هوا قرار ميگيرند، كودكان هستند و اين مساله در كشورهايي كه توسعه كمتري داشته اند شديدتر احساس ميشود. ميزان بالاي آلودگي هوا باعث بروز عفونتهايحاد تنفسي و از بين رفتن كودكان پيش از رسيدن به سن بلوغ ميشود. ساير مواد سمي ناشي از آلودگي هوا مانند سرب، آسيبهاي فيزيكي و رشدي روي كودكان در معرض تماس ميگذارد. راه كارهايي كه در قسمت قبل اشاره كرديم، همگي ميتوانند اثرات ناشي از آلودگي هوا را كم كرده و وضعيت جسماني و حتي رواني كودكان را بهبود بخشند.
منبع :روزنامه جام جم ، شماره خبر 100872005756 ، ندا اظهري